USB bellek veya bulut hesabı olmadan önce veriyi taşımanın standart yolu, küçük bir manyetik disk içeren plastik kılıftı.
Disket, dosyaları bilgisayarlar arasında taşımak için kullanılan manyetik bir ortamdı. Kod Kâşifi için üretilen yapay zekâ illüstrasyonu.
Kaydet düğmesindeki gizli nesne
Bir uygulamanın kaydet düğmesinde küçük, köşeli bir şekil görmüş olabilirsin. Üstünde daha küçük bir dikdörtgen bulunan bu şekil çoğu zaman disketi temsil eder. Disketi elinde tutmadan da simgenin ne yaptığını öğrenebilirsin. Bu biraz ilginçtir: bir nesne günlük yaşamdan çekilir, ama görüntüsü bir komutun adı gibi yaşamaya devam eder. Floppy disk hikâyesi, bilgisayar tarihinin ekranda bıraktığı küçük izlerden biridir.
Disket, içinde manyetik kaplamalı esnek bir disk bulunan taşınabilir depolama ortamıdır. Bazı modellerin kılıfı da esnekti; daha sonra yaygınlaşan 3,5 inçlik modeller sert plastik kılıflıydı. “Floppy” sözcüğü esnekliği anlatır. Sert görünen küçük disketin içindeki veri ortamının esnek olması, adıyla görüntüsü arasındaki çelişkiyi açıklar. Dış kılıf, dönen ince diski ve onun yüzeyini korumak için bulunur.
Okuyucu kafa neyi okur?
Disk sürücüye yerleştirildiğinde içindeki disk döner. Okuma ve yazma kafası, manyetik yüzeydeki kayıtla çalışır. Dosya kâğıttaki harfler gibi disk üzerine yazılmaz; fiziksel manyetik düzen, aygıt tarafından veri olarak yorumlanır. Yüzeyin farklı bölgelerine ulaşmak için mekanik hareket gerekir. Bu nedenle depolama yalnız bilgi kodlamak değil, doğru bölgeyi bulup güvenilir biçimde okumak meselesidir.
IBM, ilk disket sürücülerini 1971’de kullanıma sundu. Başlangıçtaki büyük disketler ana bilgisayarlara yazılım yükleme gibi işlerde kullanıldı. Zamanla daha küçük biçimler kişisel bilgisayarlarda yaygınlaştı. İnternet bağlantısının her yerde olmadığı bir dönemde bir programı arkadaşına vermek veya başka bilgisayara götürmek, gerçekten bir depolama nesnesini taşımak anlamına gelebiliyordu. Veri alışverişinin çantada ve cepte yapılan bir tarafı vardı.
Bir buçuk megabaytlık dünya
Yaygın yüksek yoğunluklu 3,5 inç disketler 1,44 MB kapasitesiyle tanındı; her disket aynı kapasitede değildi. Bugünün bazı fotoğrafları bundan daha fazla yer kaplayabilir. Ama bu, disketin zamanında önemsiz olduğu anlamına gelmez. Küçük metinler, dosyalar ve bazı programlar taşınabiliyordu. Büyük yazılımlar ise birden fazla diskete bölünebilirdi; kurulum sırasında sıradaki disketi takmak gerekebilirdi.
Kapasite sınırı geliştiricilerin kararlarını etkiler. Hayalî oyunun çizimleri çok yer tutuyorsa daha az renk, daha küçük görsel veya farklı saklama yöntemi düşünmen gerekebilir. Eski cihazlara bakarken yalnız bugünkü dosya boyutunu ölçü olarak almak yanıltır. İnsanlar o dönemin araçlarına uygun işler üretiyordu. Bir sınıra göre tasarlamak, yaratıcılığı ortadan kaldırmaz; hangi ayrıntının vazgeçilmez olduğunu sormaya zorlar.
Veri neden kaybolabilirdi?
Disket hassas bir ortamdır. Kir, çizikler, ısı veya yeterince güçlü manyetik alan kaydı etkileyebilir; sürücünün mekanik sorunları da okuma hatası çıkarabilir. Tek kopyayı taşımak bu yüzden riskliydi. Daha yüksek kapasiteli optik diskler, USB bellekler ve ağ üzerinden aktarım yaygınlaştıkça disket kullanımı azaldı. Bu geçiş bir günde olmadı; farklı cihazlar ve kullanıcılar eski ortamları farklı sürelerde kullanmaya devam etti.
Bir simgenin hafızasını araştır
Kullandığın birkaç uygulamadaki kaydet işaretlerini kâğıda çiz. Disket biçimi olan var mı, yoksa başka işaret mi kullanılıyor? Bir büyüğüne gerçekten disket kullanıp kullanmadığını sor; nasıl dosya taşıdığını dinle. Bulduğun eski disketi sökmeden dışını inceleyebilirsin. Küçük etiket alanı, içeriği hatırlamak için insanın da not tutmasına ihtiyaç olduğunu gösterir. Depolama araçları değişse de dosyayı anlaşılır adlandırma sorusu hâlâ tanıdıktır.