Kod KâşifiMERAK ET. DENE. KEŞFET.Bir şey öğren

Yayıncı: Kod Kâşifi · Düzeltme bildir

GPS’in sivilleşmesi: askeri uydudan cebinizdeki harita

Telefonunda harita açtığında bir ses "burada duruyorsun" der. Bu bilgi, yüzlerce kilometre üstündeki uydulardan gelir.

Uydu sinyalleri şehir haritasındaki konum noktasında kesişiyor.
GPS, uydulardan gelen sinyalleri kullanarak cihazın konumunu hesaplar. Kod Kâşifi için üretilen yapay zekâ illüstrasyonu.

Haritadaki noktanın gökyüzündeki kaynağı

Bir harita uygulamasını açınca ekranda bulunduğun yeri gösteren bir nokta belirir. Bu noktanın hesaplanmasında Dünya çevresinde dolaşan uyduların sinyalleri kullanılabilir. GPS, Küresel Konumlama Sistemi anlamına gelir ve ABD tarafından geliştirilmiştir. Uydular konum ve zaman bilgisi içeren radyo sinyalleri yayınlar. Cihazındaki alıcı bu sinyalleri dinleyip kendi bulunduğu yeri hesaplar; uyduların her telefonu ayrı ayrı görmesine gerek yoktur.

Sinyalin yolculuk süresi, uyduya olan mesafe hakkında bilgi verir. Bir uyduya uzaklığını bilmek tek başına yerini kesinleştirmez; aynı uzaklıkta birçok nokta bulunabilir. Birkaç uyduyu birlikte kullanmak olasılıkları daraltır. Buradaki temel fikir açılardan çok mesafelerle konum belirlemektir; bu yönteme trilaterasyon denir. Olağan üç boyutlu konum hesabında en az dört uydu sinyali kullanılması, alıcının saatindeki farkı da hesaba katmaya yardım eder.

Sivilleşme tek bir günde olmadı

GPS başlangıçta askeri amaçlarla geliştirildi, fakat sivil kullanımı zaman içinde genişledi. Sivil sinyallerin doğruluğunu kasıtlı olarak azaltan Selective Availability adlı özellik Mayıs 2000’de kapatıldı. Bu değişiklik sivil kullanıcıların daha doğru konum bilgisi almasına yardımcı oldu. Ancak GPS’in bütün tarihi o gün başlamadı; sistemin geliştirilmesi, kullanıcı cihazları ve başka iyileştirmeler de günlük hayata yerleşmesinde rol oynadı.

Navigasyon cihazları, tarım makineleri ve konumla çalışan hizmetler bu altyapıdan yararlanabilir. Yine de bir kargonun takip ekranında görülen her bilgi doğrudan uydu ölçümü değildir. Paket bir depoda tarandığında sistem yalnız o deponun kaydını gösterebilir. Aracın konumu ise bir alıcıyla ölçülüp bağlantı üzerinden paylaşılabilir. “Nerede?” sorusunun cevabının nasıl elde edildiğini düşünmek, benzer görünen takip ekranlarını daha doğru anlamanı sağlar.

Kâğıtta mesafelerle düşün

Bir kâğıda iki işaret koy ve her birinin çevresine bir çember çiz. Çemberin üzerindeki her nokta, merkezden aynı uzaklıktadır. Çemberlerin kesiştiği noktalar iki mesafe bilgisine de uyar. Yeni bir mesafe bilgisi seçenekleri daraltabilir. Bu düz çizim gerçek uyduların üç boyutlu hesabının tamamını göstermez, fakat birden çok uzaklığın neden tek uzaklıktan daha çok şey söylediğini anlamaya yardım eder.

Uydu sinyali ve uygulama farklıdır

GPS alıcısının sinyalleri dinlemesi, yerini otomatik olarak uydulara göndermesi anlamına gelmez. Bir uygulama konumunu başka kişilerle paylaşacaksa bunun için ayrı bir iletişim ve uygulama işlemi gerekir. Telefonların konum hizmetleri GPS yanında başka uydu sistemlerinden, kablosuz ağlardan veya başka kaynaklardan da yararlanabilir. Dolayısıyla haritadaki noktayı yalnız tek bir yöntemle açıklamak her cihazda doğru olmaz.

Yüksek binalar, kapalı alanlar ve sinyalin yansıması konum hesabını zorlaştırabilir. Ekrandaki nokta bu yüzden her zaman bulunduğun yeri kusursuz göstermez. Ailenle bir haritayı incelerken noktanın çevresinde belirsizliği gösteren bir alan olup olmadığına bakabilirsin. Konum paylaşımı açmadan, aynı yerde noktanın nasıl değiştiğini gözlemle. Harita sana yardımcı olur; çevrendeki işaretlere ve güvenli güzergâha dikkat etmek yine senin gözlemini gerektirir.

Kaynaklar ve ileri okuma

KEŞFE DEVAM

Bir sonraki merakın ne?

Telgraf dalgası, ilk solucan, disket, kalpli e-posta ve kalkanla 1903’ten 2017’ye uzanan siber tarih zaman çizgisi
12 dk okumaYeni keşif

Hack’in tarihi: sihirbazın telgrafından fidye yazılımlarına

İlk “hack” bir bilgisayarda değil, 1903’te bir telsiz gösterisinde yaşandı. Sonra bir mısır gevreği düdüğü, “yakala beni” diyen bir program, 75 sentlik bir hesap hatası ve “seni seviyorum” yazan bir e-posta geldi. Bu yazıda 120 yılı aşan merak, şaka, suç ve savunma hikâyesini birlikte geziyoruz.

Yazıyı oku
Bir öğrenci, eski bir hesap yolunu adım taşları olarak izleyip küçük bir robota bağlıyor.
4 dk okumaYeni keşif

El-Harezmi: algoritma kelimesi bir isimden gelir

Algoritma bugün kodun içindeki adım listesi gibi kullanılıyor. Kelimenin kendisi ise dokuzuncu yüzyılda Bağdat’ta hesap yöntemleri yazan bir bilginin adından türedi.

Yazıyı oku
Bitmemiş dişli bir makinenin yanında, girdi, işlem, bellek ve çıktıyı gösteren kâğıt plan duruyor.
4 dk okumaYeni keşif

Charles Babbage: bitmeyen makine, süren fikir

Charles Babbage’ın en ünlü makinesi hiç tam bitmedi. Yine de içinde girdi, işlem, bellek ve çıktı vardı. Bilgisayar daha ortada yokken bu düzen düşünülmüştü.

Yazıyı oku