Kod KâşifiMERAK ET. DENE. KEŞFET.Bir şey öğren

Yayıncı: Kod Kâşifi · Düzeltme bildir

Hacker kelimesi: filmlerdeki maske her şeyi anlatmaz

Kelime yıllar içinde değişti. Bir dönem “meraklı tamirci” demekti; bugün çoğu kişi onu yalnızca kötülükle anıyor.

Meraklı bir tamirciyle abartılı film maskesi, aynı kelimenin farklı çağrışımlarını gösteriyor.
Bir kelimenin hikâyesi, filmlerdeki tek bir görüntüden daha geniştir. Kod Kâşifi için üretilen yapay zekâ illüstrasyonu.

Maskenin arkasında bir kelime var

Bir filmde hacker denince karanlık oda, hızla akan yazılar ve birkaç saniyede açılan hesaplar gösterilebilir. Bu görüntü kelimenin bütün tarihini anlatmaz. “Hack” ve “hacker”, bazı teknoloji topluluklarında yaratıcı teknik çözüm ve sistemleri merakla inceleme anlamında kullanılmıştır. MIT’deki model tren kulübü gibi ortamlarda mühendislik problemlerine zekice çözümler bulmak bu kültürün parçasıydı. Ama bir kelimenin tarihsel anlamı, bugün karşılaştığımız bütün davranışların aynı olduğu anlamına gelmez.

1960’lar ve sonraki yıllarda bilgisayarların neler yapabileceğini deneyen öğrenciler ve geliştiriciler bu kültürle ilişkilendirildi. Programın sınırlarını anlamak, verimli bir yol bulmak veya yeni kullanım tasarlamak merak uyandırıyordu. Zamanla kelime kötü niyetli, izinsiz erişim için de yaygın biçimde kullanıldı. Bu nedenle birine yalnız “hacker” denmesi, ne yaptığını öğrenmek için yeterli değildir. Davranışın amacı, izin durumu ve etkisi ayrıca sorulmalıdır.

Merak, izin sınırını değiştirmez

Sahibinin açık izniyle yapılan güvenlik incelemesiyle başkasının hesabına izinsiz erişmeyi denemek aynı iş değildir. Güvenlik uzmanları belirli bir kapsam içinde sorunları bulup düzeltmeye yardımcı olabilir. “İzin var” düşüncesi de sınırsız davranış anlamına gelmez; hangi sistemin, hangi yöntemle ve ne kadar inceleneceği belirlenir. Bir arkadaşın yalnız bir dosyayı göstermişse bu, onun hesabını araştırmak için genel izin değildir.

Okul ağı veya tanımadığın bir hesabı “sadece denemek” için hedef yapmak, insanlara ve sistemlere zarar verebilir. Bir güvenlik sorunundan şüpheleniyorsan onu daha fazla kurcalamadan öğretmene veya sorumlu yetişkine anlat. Merakını izinli alıştırma ortamlarına, kendi örnek dosyalarına ve kuralları belli bulmacalara yöneltebilirsin. Böylece çözüm arama becerisini geliştirirken başka birinin verisini veya cihazını araştırma malzemesi olarak kullanmamış olursun.

Gerçek güvenlik işi sabır ister

Bir sistemin neden yanlış çalıştığını anlamak çoğu zaman kayıtları okumak, koşulları karşılaştırmak ve aynı sorunu yeniden gözlemlemek gerektirir. Ardından düzeltmenin gerçekten işe yarayıp yaramadığını kontrol etmek gerekir. Filmlerde tek komutla biten işler, gerçekte ekiplerin düzenli araştırması olabilir. Açığı yalnız bulmak da yetmeyebilir; etkilenen kişilere anlaşılır biçimde anlatmak ve düzeltme yolunu kurmak önemlidir. Teknik beceri, iletişim ve sorumluluk birlikte çalışır.

Bir sorunu fark eden kişinin değeri gösterişli bir isimden gelmez. Ne bildiğini, neyi denediğini ve hangi sınırda kaldığını açık söylemesi güven oluşturur. “Bunu yapabiliyorum” ile “bunu yapmaya yetkim var” sorularını ayrı tutmak gerekir. Aynı ayrım günlük yaşamda da vardır: bir kapının açık olduğunu görmek, içerideki eşyaları kullanma izni değildir. Teknoloji merakı bu tanıdık saygı kuralını ortadan kaldırmaz.

Kendi kurallı bulmacanı kur

Kâğıtta harfleri belirli bir sayıyla kaydıran bir şifreleme oyunu yap. Anahtarı ve oyun kurallarını arkadaşına ver; yalnız bu mesajı çözmesini iste. Bu etkinlik bir hesaba saldırı değildir, açık kapsamlı bir bulmacadır. Sonra çözüm yöntemini sade cümlelerle anlat. Kelimenin tarihini öğrendiğinde filmlerdeki görüntüye farklı bakabilirsin: önemli olan maske veya ekranın rengi değil, hangi sorunun hangi izinle ve hangi etkiyle ele alındığıdır.

Kaynaklar ve ileri okuma

KEŞFE DEVAM

Bir sonraki merakın ne?

Telgraf dalgası, ilk solucan, disket, kalpli e-posta ve kalkanla 1903’ten 2017’ye uzanan siber tarih zaman çizgisi
12 dk okumaYeni keşif

Hack’in tarihi: sihirbazın telgrafından fidye yazılımlarına

İlk “hack” bir bilgisayarda değil, 1903’te bir telsiz gösterisinde yaşandı. Sonra bir mısır gevreği düdüğü, “yakala beni” diyen bir program, 75 sentlik bir hesap hatası ve “seni seviyorum” yazan bir e-posta geldi. Bu yazıda 120 yılı aşan merak, şaka, suç ve savunma hikâyesini birlikte geziyoruz.

Yazıyı oku
Bir öğrenci, eski bir hesap yolunu adım taşları olarak izleyip küçük bir robota bağlıyor.
4 dk okumaYeni keşif

El-Harezmi: algoritma kelimesi bir isimden gelir

Algoritma bugün kodun içindeki adım listesi gibi kullanılıyor. Kelimenin kendisi ise dokuzuncu yüzyılda Bağdat’ta hesap yöntemleri yazan bir bilginin adından türedi.

Yazıyı oku
Bitmemiş dişli bir makinenin yanında, girdi, işlem, bellek ve çıktıyı gösteren kâğıt plan duruyor.
4 dk okumaYeni keşif

Charles Babbage: bitmeyen makine, süren fikir

Charles Babbage’ın en ünlü makinesi hiç tam bitmedi. Yine de içinde girdi, işlem, bellek ve çıktı vardı. Bilgisayar daha ortada yokken bu düzen düşünülmüştü.

Yazıyı oku