İlk sosyal ağlar: MySpace, Friendster ve önce gelenler
Büyük sosyal ağlar ortaya çıkmadan önce de sosyal ağlar vardı. Bunlar başarısız olmadı; sadece kullanıcıların hayatından çıktı. Peki neden?
Sosyal ağlar değişebilir; kullanıcıların ihtiyaçları ve alışkanlıkları da dönüşür. Kod Kâşifi için üretilen yapay zekâ illüstrasyonu.
Arkadaşlar arasındaki çizgiler
Kâğıda hayalî beş kişi çiz ve arkadaş olanları çizgilerle bağla. Bir kişinin arkadaşının arkadaşını bu çizgilerden takip edebilirsin. Sosyal ağ sitelerinin önemli fikri de profilleri ve kişiler arasındaki bağlantıları görünür hale getirmektir. İnsanlar internette daha önce de konuşuyordu; bu siteler iletişimi sıfırdan icat etmedi. Profil ile görülebilen bağlantı ağını bir araya getiren yapı, yeni bir kullanım düzeni oluşturdu.
1997’de başlayan SixDegrees, bu tür yapının erken örneklerinden biri olarak anılır. 2002’de kurulan Friendster ve 2003’te başlayan MySpace, sonraki önemli örneklerdendir. Dolayısıyla Friendster’dan önce internette hiçbir sosyal ilişki sistemi bulunmadığını söylemek doğru değildir. “İlk” sorusu, hangi özellikleri tanıma dahil ettiğine bağlı olabilir. Tarihi anlamak için yalnız bir kazanan isim seçmek yerine fikirlerin hangi adımlarla birleştiğine bakmak daha yararlıdır.
Friendster’ın büyüme sorusu
Friendster’da insanlar profiller ve arkadaş bağlantıları üzerinden birbirini bulabiliyordu. Hızlı büyüme, teknik kapasite ve kullanım beklentileriyle ilgili sorunları da gündeme getirdi. Sayfaların yavaş açılması bir hizmeti kullanmayı zorlaştırabilir. Fakat bir sosyal ağın değişimini yalnız hızla açıklamak yeterli değildir. Kullanıcıların kimi görmek istediği, sitede nasıl davranıldığı ve şirketin kararları da deneyimin parçasıdır. İyi bir fikir, bütün bu ilişkilerin kendiliğinden çözüleceğini garanti etmez.
Bir okul kulübünün duyuru panosunu düşün: bilgiler ilginç olsa bile kimse düzenlemiyorsa veya insanlar aradığını bulamıyorsa kullanım azalabilir. Dijital sosyal ağ daha karmaşıktır, ama fikir ile günlük deneyim arasındaki ayrımı bu örnekte görebilirsin. Siteyi tasarlayanların beklentisiyle kullanıcıların gerçekten yaptığı işler farklı olabilir. Bir sistemi değerlendirmek, düğmelerine bakmanın yanında insanların onu hangi amaçla kullandığını araştırmayı gerektirir.
MySpace’in kişisel sayfaları
MySpace profil sayfalarının kişiselleştirilmesiyle ve müzik çevreleriyle ilişkisiyle tanındı. Kullanıcılar renk, görünüm ve içerikle kendi alanlarını düzenleyebiliyordu. Bu esneklik bazıları için çekiciyken karmaşık sayfalar başkaları için zor olabilirdi. Aynı tasarım özelliğinin bütün kullanıcılar tarafından aynı biçimde değerlendirildiğini varsayma. Sosyal ağın kültürü, yalnız teknik özellik listesiyle değil, oradaki toplulukların tercihleri ve etkileşimleriyle de oluşur.
Arkadaşlarının bulunduğu hizmet, senin için daha yararlı hale gelebilir; bunu kâğıttaki ağda görebilirsin. Fakat bir arkadaşın geçince herkesin mutlaka aynı anda geçeceği söylenemez. Farklı topluluklar farklı yollar izleyebilir. Friendster ve MySpace’in yükselişiyle sonraki değişimler, popülerliğin kalıcı bir garanti olmadığını gösterir. Büyük bir kullanıcı sayısı, hizmetin bütün insanların ihtiyaçlarını sonsuza kadar karşılayacağı anlamına gelmez.
Hesap açmadan tasarım yap
Kâğıtta hayalî bir okul kulübü ağı tasarla. Gerçek kişilerin özel bilgilerini kullanmadan profil, bağlantı ve duyuru alanları çiz. Sonra üç soru sor: üyeler bilgiyi kolay buluyor mu, istemedikleri paylaşımları yönetebiliyor mu, ağda neden kalmak istiyorlar? Bu deneme için sosyal medya hesabı gerekmez. Eski platformların tarihini öğrendiğinde, bugünkü tasarımları da yalnız kalabalık oldukları için iyi saymak yerine kullanım ve güven duygusuyla birlikte değerlendirebilirsin.