Kod KâşifiMERAK ET. DENE. KEŞFET.Bir şey öğren

Yayıncı: Kod Kâşifi · Düzeltme bildir

İnternet bir günde icat edilmedi

Bugün tek bir uygulamaymış gibi duran internet, yıllar süren ağ denemelerinin üst üste binmiş hâlidir.

Eski bilgisayar odaları zaman çizgisinde giderek daha geniş bir ağla birleşiyor.
İnternet, yıllar içinde birbirine bağlanan ağ ve iletişim fikirleriyle gelişti. Kod Kâşifi için üretilen yapay zekâ illüstrasyonu.

Tek bir mucit, tek bir gün mü?

İnterneti bir kişinin bir sabah tamamladığı icat gibi anlatmak kolaydır, fakat gerçek gelişim daha uzun ve ortaktır. Bilgisayarları ağlarla bağlamak, veriyi paketler halinde taşımak ve farklı ağları birlikte çalıştırmak için birçok araştırmacı çalıştı. 1969’da ARPANET’in ilk bağlantıları bu tarihte önemli bir adımdı. Ancak o ilk ağ ile bugün kullandığın geniş internetin bütün özellikleri aynı anda hazır değildi.

Bir okulun bilgisayarlarının kendi arasında konuşabildiğini, başka okulun da ayrı bir ağı olduğunu düşün. İki ağın birleşmesi yalnız araya kablo çekmekle çözülmeyebilir. Adresleme, veri biçimi ve iletişim kuralları anlaşmalıdır. İnternetin gelişimindeki önemli sorulardan biri, farklı ağların kendi yapıları bulunurken ortak biçimde iletişim kurabilmesiydi. Birbirine benzeyen makinelerden daha geniş, farklı sistemleri birleştirebilen düzenler hedefleniyordu.

Ortak kuralların yolu

TCP ve IP gibi protokoller bu birlikte çalışma fikrinin önemli parçalarıdır. Protokol, iletişimde hangi kuralların izleneceğini anlatır. Verinin nereye gideceği, nasıl aktarılacağı ve belirli sorunların nasıl ele alınacağı farklı düzeylerde kurallarla düzenlenir. ARPANET’in 1983’te TCP/IP’ye geçmesi önemli dönüm noktalarındandır. Bu tarih internetin bütün ayrıntılarının son hali aldığı gün değildir; ortak düzenin büyümesini sağlayan adımlardan biridir.

Birbirine mektup gönderen iki kulüp düşün. Adresleri farklı biçimde yazıp parçalara farklı anlam veriyorlarsa iletişim zorlaşabilir. Kuralları açıklayıp birlikte uygulamaları anlaşmayı kolaylaştırır. Bilgisayar protokolleri bu benzetmeden daha ayrıntılıdır, fakat ortak beklenti fikrini görebilirsin. İnternetteki çeşitliliğin işe yarayabilmesi, her cihazın aynı marka olmasına değil, uygun ortak kuralları uygulayabilmesine dayanır. Standartların önemi burada ortaya çıkar.

Web ağın üzerinde büyüdü

Web, internetin kendisi değil, onun üzerinde kaynakları ve sayfaları bağlantılarla ilişkilendiren sistemdir. Tim Berners-Lee’nin CERN’de 1989’daki önerisi ve 1990’daki geliştirmeleri bu sistemin başlangıcında önemlidir. İnternet üzerinden daha önce de başka hizmetler kullanılabiliyordu. Web kullanıcıya belgeler arasında bağlantıyla ilerleme imkânı verdi. Dolayısıyla internetin tarihi ile webin tarihini aynı başlangıç yılına bağlamak iki farklı gelişimi birbirine karıştırır.

Bugün bir sayfanın adresinde HTTPS görebilirsin. Bu, web iletişiminin şifreleme ve sunucu kimliği doğrulama gibi korumalarla yürütülmesiyle ilgilidir. Fakat sitenin söylediği her şeyin doğru olduğunu veya bütün amaçlarının iyi olduğunu garanti etmez. Adres, içerik ve iletişim güvenliği farklı sorulardır. Ağın tarihini öğrenmek, bugünkü küçük işaretleri de daha doğru okumaya yardım eder; bir iletişim kuralını her türlü güvenin tek kanıtı saymazsın.

Üç çizgilik zaman haritası

Kâğıda üç ayrı çizgi aç: bilgisayar ağları, ortak protokoller ve web. 1969 ARPANET bağlantılarını, 1983 TCP/IP geçişini ve 1989–1990 web başlangıcını uygun çizgilere yerleştir. Sonra aralarındaki ilişkileri oklarla düşün. Bu tarih haritası bütün katkıları içermez, ama neden tek bir doğum günü seçmenin eksik kaldığını gösterir. Bugünkü internet, önceki fikirlerin üzerine kurulan ve birçok kişinin sürdürdüğü bir altyapıdır; gelişimi hâlâ yeni ihtiyaçlarla devam eder.

Kaynaklar ve ileri okuma

KEŞFE DEVAM

Bir sonraki merakın ne?

Telgraf dalgası, ilk solucan, disket, kalpli e-posta ve kalkanla 1903’ten 2017’ye uzanan siber tarih zaman çizgisi
12 dk okumaYeni keşif

Hack’in tarihi: sihirbazın telgrafından fidye yazılımlarına

İlk “hack” bir bilgisayarda değil, 1903’te bir telsiz gösterisinde yaşandı. Sonra bir mısır gevreği düdüğü, “yakala beni” diyen bir program, 75 sentlik bir hesap hatası ve “seni seviyorum” yazan bir e-posta geldi. Bu yazıda 120 yılı aşan merak, şaka, suç ve savunma hikâyesini birlikte geziyoruz.

Yazıyı oku
Bir öğrenci, eski bir hesap yolunu adım taşları olarak izleyip küçük bir robota bağlıyor.
4 dk okumaYeni keşif

El-Harezmi: algoritma kelimesi bir isimden gelir

Algoritma bugün kodun içindeki adım listesi gibi kullanılıyor. Kelimenin kendisi ise dokuzuncu yüzyılda Bağdat’ta hesap yöntemleri yazan bir bilginin adından türedi.

Yazıyı oku
Bitmemiş dişli bir makinenin yanında, girdi, işlem, bellek ve çıktıyı gösteren kâğıt plan duruyor.
4 dk okumaYeni keşif

Charles Babbage: bitmeyen makine, süren fikir

Charles Babbage’ın en ünlü makinesi hiç tam bitmedi. Yine de içinde girdi, işlem, bellek ve çıktı vardı. Bilgisayar daha ortada yokken bu düzen düşünülmüştü.

Yazıyı oku