Kod KâşifiMERAK ET. DENE. KEŞFET.Bir şey öğren

Yayıncı: Kod Kâşifi · Düzeltme bildir

Linus Torvalds ve Linux: herkesin işletim sistemi

1991’de Finlandiyalı bir üniversite öğrencisi kendi işletim sistemi çekirdeğini geliştirdiğini duyurdu. O küçük not, bugün dünyanın büyük bölümünü çalıştıran altyapının tohumuydu.

Öğrenci masasındaki küçük çekirdek, katkılarla sunucu ve cihaz dallarına büyüyor.
Linux çekirdeği, açık katkılarla farklı türde cihazlarda kullanılan bir sisteme dönüştü. Kod Kâşifi için üretilen yapay zekâ illüstrasyonu.

Bilgisayarın görünmeyen düzenleyicisi

Bir bilgisayarda müzik çalarken aynı anda bir belge açabilirsin. Programlar işlemciyi, belleği ve başka donanımları kullanmak ister. Bu isteklerin düzenlenmesinde işletim sistemi çekirdeği önemli bir rol oynar. Linus Torvalds'ın 1991'de geliştirmeye başladığı Linux, böyle bir çekirdektir. Ekranda gördüğün bütün menüler, uygulamalar ve masaüstü tek başına çekirdeğin içinde değildir. Tam bir sistem, onu tamamlayan başka yazılımlara da ihtiyaç duyar.

Bir okul binasında dersleri, sınıfları ve malzemeleri düzenleyen bir yapı olduğunu düşün. Bu düzen, okulun işlemesi için gereklidir; fakat tek başına öğretmenleri, kitapları ve bütün dersleri oluşturmaz. Çekirdek ile tam işletim sistemi arasındaki ayrımı kabaca böyle canlandırabiliriz. GNU projesinin araçları da Linux çekirdeğini kullanan pek çok sistemin önemli parçalarıdır. Bu birleşim için GNU/Linux adını da duyabilirsin; farklı bileşenlerin katkısını hatırlatır.

Kaynak kodu neden paylaşılır?

Kaynak kodu, programın insan tarafından okunabilen talimatlarıdır. Onu inceleyebilmek, bilgisayarın gördüğünden daha anlaşılır bir düzeyde programın nasıl çalıştığına bakma fırsatı verir. Linux'un özgür yazılım lisansı, belirli koşullarla kullanma, inceleme, değiştirme ve paylaşma hakları tanır. Buradaki özgürlük yalnızca fiyatın sıfır olması değildir. Bir yazılım ücretsiz sunulabilir ama kaynak kodunu değiştirme izni vermeyebilir; bu iki konu birbirinden ayrıdır.

Paylaşılan kodu herkesin değiştirebilmesi, bütün değişikliklerin ana projeye otomatik kabul edildiği anlamına gelmez. Katkılar gözden geçirilir, tartışılır ve test edilir. Bir okul gazetesinde herkes yazı önerebilir, fakat baskıya girecek yazıları yine bir ekip değerlendirir. Bu benzetme, açıklıkla düzenin birlikte bulunabileceğini gösterir. Linux geliştirme sürecinde de incelemeler ve sorumluluk alanları, çok sayıda katkının ortak bir sisteme dönüşmesine yardım eder.

Bir hata raporu da katkıdır

Kod yazmak, projeye yardım etmenin tek yolu değildir. Tekrarlanabilen bir hatayı açıkça anlatmak da değerlidir. Program çalışmıyor demek yerine hangi işlemi yaptığını, ne beklediğini ve ne gördüğünü yazarsan inceleyen kişi sorunu daha kolay anlayabilir. Gerçek bir raporda kişisel bilgileri veya gizli dosyaları paylaşmadan uygun ayrıntıyı vermek gerekir. İyi bir açıklama, sorunun çözümüne giden yolun ilk adımı olabilir.

Cebindeki iz, büyük bir ortak çalışma

Android'in temelinde Linux çekirdeği bulunur; fakat Android yalnızca çekirdekten oluşmaz. Linux'u sunucularda ve farklı cihazlarda da görebilirsin. Bu yaygınlık, bütün cihazların aynı ekranı veya aynı programları kullanacağı anlamına gelmez. Aynı temel parça farklı ürünlerde farklı bileşenlerle birleşebilir. Projeye gönüllü geliştiricilerin yanında şirketlerde çalışan mühendisler de katkı verir; böylece ortaya çıkan emek tek bir kişinin ya da yalnızca gönüllülerin işi değildir.

İzin verilen bir Android cihazında ayarlardaki hakkında bölümünde çekirdek sürümü bilgisini arayabilirsin. Her cihaz bu bilgiyi aynı yerde göstermez; bulamazsan ayarları rastgele değiştirme. Gördüğün sürüm numarasını kendi notuna yazman yeterli. Ardından bir yazılımın hangi parçalarının görünür, hangilerinin arka planda çalıştığını düşün. Ekrandaki küçük bir menünün ardında, yıllara yayılan ortak bir geliştirme sürecinin izini bulmak hoş bir keşif olabilir.

Kaynaklar ve ileri okuma

KEŞFE DEVAM

Bir sonraki merakın ne?

Telgraf dalgası, ilk solucan, disket, kalpli e-posta ve kalkanla 1903’ten 2017’ye uzanan siber tarih zaman çizgisi
12 dk okumaYeni keşif

Hack’in tarihi: sihirbazın telgrafından fidye yazılımlarına

İlk “hack” bir bilgisayarda değil, 1903’te bir telsiz gösterisinde yaşandı. Sonra bir mısır gevreği düdüğü, “yakala beni” diyen bir program, 75 sentlik bir hesap hatası ve “seni seviyorum” yazan bir e-posta geldi. Bu yazıda 120 yılı aşan merak, şaka, suç ve savunma hikâyesini birlikte geziyoruz.

Yazıyı oku
Bir öğrenci, eski bir hesap yolunu adım taşları olarak izleyip küçük bir robota bağlıyor.
4 dk okumaYeni keşif

El-Harezmi: algoritma kelimesi bir isimden gelir

Algoritma bugün kodun içindeki adım listesi gibi kullanılıyor. Kelimenin kendisi ise dokuzuncu yüzyılda Bağdat’ta hesap yöntemleri yazan bir bilginin adından türedi.

Yazıyı oku
Bitmemiş dişli bir makinenin yanında, girdi, işlem, bellek ve çıktıyı gösteren kâğıt plan duruyor.
4 dk okumaYeni keşif

Charles Babbage: bitmeyen makine, süren fikir

Charles Babbage’ın en ünlü makinesi hiç tam bitmedi. Yine de içinde girdi, işlem, bellek ve çıktı vardı. Bilgisayar daha ortada yokken bu düzen düşünülmüştü.

Yazıyı oku