Kod KâşifiMERAK ET. DENE. KEŞFET.Bir şey öğren

Yayıncı: Kod Kâşifi · Düzeltme bildir

Logo ve kaplumbağa: ekrana çizgi çizen dil

Logo, çocuklara matematik ve programlamayı oyunla öğretmek için tasarlandı. Ekrandaki küçük kaplumbağa, kodun görsel sonucuydu.

Geometrik kaplumbağa komut taşlarını izleyip ekranda spiral ve kare çiziyor.
Kaplumbağa grafikleri, komutların matematiksel çizimlere dönüşmesini gösterir. Kod Kâşifi için üretilen yapay zekâ illüstrasyonu.

Kalemi taşıyan küçük yolcu

Ekranda duran küçük bir üçgen düşün. Ona biraz ileri gitmesini söylediğinde yer değiştiriyor; kalemi aşağıdaysa geçtiği yerde çizgi bırakıyor. Sağ dön komutu yönünü değiştiriyor, fakat tek başına onu yeni bir yere götürmüyor. İşte kaplumbağa grafikleri böyle bir fikir üzerine kurulur. Logo'nun birçok sürümünde kaplumbağa, sayıların ve komutların sonucunu ekranda görebilmeni sağlar. Bir şekli hazır seçmek yerine, onu hangi hareketlerin oluşturduğunu tarif edersin.

Logo'nun ilk sürümü 1967'de bir ekibin çalışmasıyla geliştirildi. Seymour Papert bu ekipteki önemli isimlerden biriydi; Wallace Feurzeig ve Cynthia Solomon da bu hikâyenin parçalarıdır. İlginç bir ayrıntı: Logo başlangıçta yalnızca çizim dili değildi ve ilk sürümünde kaplumbağa yoktu. Kelimelerle de çalışıyordu. Daha sonra fiziksel robot kaplumbağalar ve ekranda çizgi çizen kaplumbağalar, dilin en tanınan yüzlerinden biri oldu.

Kareyi ezberlemek yerine kurmak

Kare çizmek için eşit uzunlukta dört kenar gerekir. Kaplumbağayı elli adım ilerletip sağa doksan derece döndürür, bu ikiliyi dört kez uygularsan başlangıç konumuna ve yönüne dönmesini beklersin. Burada doksan derece karenin köşesinde yaptığın dış dönüşü anlatır. Komutların adları kullandığın ortama göre değişebilir. Mantık aynı kalır: aynı mesafeyi ilerle, aynı dönüşü yap, bu hareket çiftini belirli sayıda tekrar et.

Şimdi yalnızca mesafeyi değiştir. Elli yerine yüz adım kullanırsan karenin kenarları uzar; köşe dönüşleri değişmediği için şekil yine kare olur. Sadece tekrar sayısını üç yaparsan aynı dönüşlerle tamamlanmış bir eşkenar üçgen çizemezsin. Üçgen için dönüşü de düşünmen gerekir. Böyle küçük değişiklikler, bir programın sayılarını değiştirmekle geometrik kurallarını değiştirmek arasındaki farkı görünür yapar. Kaplumbağanın yolu, düşüncenin ekrandaki izi hâline gelir.

Hata çizgide görünür

Kaplumbağa istediğin yere dönmediğinde bütün programı silmek yerine tek hareketi incele. Fazla mı ilerledi, yanlış yöne mi döndü, yoksa kalem mi yukarıdaydı? Bir şeklin bozuk çıkması, hangi varsayımının çalışmadığını gösterir. Aynı komut dizisini kâğıtta oklarla çizerek de deneyebilirsin. Arkadaşın parmağını kaplumbağa gibi ilerletsin; dönüş anlarında yönünü gerçekten değiştirsin. Başka birine adımları uygulatmak, belirsiz komutları fark etmene yardım eder.

Bugünkü blokla programlama ortamlarında da hareket, dönüş ve tekrar fikirleriyle karşılaşabilirsin. Scratch'ta bir kuklayı hareket ettirmek için her zaman çizgi bırakmak gerekmez; çizim yapmak istersen uygun kalem araçlarını ayrıca kullanırsın. Önce bir kare yolu kur, sonra kenar uzunluğunu değiştirerek daha büyük bir yol oluştur. Ekrandaki son görüntü kadar onu üreten adımlar da senin eserindir. Küçük bir kaplumbağa, matematiği yalnızca seyretmek yerine onunla deney yapmana kapı açar.

Üçgenin şaşırtan dönüşü

Eşkenar üçgeni denemek istersen her kenarın sonunda yüz yirmi derece dönerek üç eşit kenar oluşturabilirsin. Kâğıttaki iç açı altmış derecedir, ama kaplumbağanın yürürken yaptığı dönüş yüz yirmidir. Şeklin içindeki açı ile hareket yönünün değişmesi aynı ölçü değildir. Bu küçük fark, çizim yaparken bedeninle yolu takip etmenin neden işe yaradığını gösterir.

Kaynaklar ve ileri okuma

KEŞFE DEVAM

Bir sonraki merakın ne?

Telgraf dalgası, ilk solucan, disket, kalpli e-posta ve kalkanla 1903’ten 2017’ye uzanan siber tarih zaman çizgisi
12 dk okumaYeni keşif

Hack’in tarihi: sihirbazın telgrafından fidye yazılımlarına

İlk “hack” bir bilgisayarda değil, 1903’te bir telsiz gösterisinde yaşandı. Sonra bir mısır gevreği düdüğü, “yakala beni” diyen bir program, 75 sentlik bir hesap hatası ve “seni seviyorum” yazan bir e-posta geldi. Bu yazıda 120 yılı aşan merak, şaka, suç ve savunma hikâyesini birlikte geziyoruz.

Yazıyı oku
Bir öğrenci, eski bir hesap yolunu adım taşları olarak izleyip küçük bir robota bağlıyor.
4 dk okumaYeni keşif

El-Harezmi: algoritma kelimesi bir isimden gelir

Algoritma bugün kodun içindeki adım listesi gibi kullanılıyor. Kelimenin kendisi ise dokuzuncu yüzyılda Bağdat’ta hesap yöntemleri yazan bir bilginin adından türedi.

Yazıyı oku
Bitmemiş dişli bir makinenin yanında, girdi, işlem, bellek ve çıktıyı gösteren kâğıt plan duruyor.
4 dk okumaYeni keşif

Charles Babbage: bitmeyen makine, süren fikir

Charles Babbage’ın en ünlü makinesi hiç tam bitmedi. Yine de içinde girdi, işlem, bellek ve çıktı vardı. Bilgisayar daha ortada yokken bu düzen düşünülmüştü.

Yazıyı oku