Kod KâşifiMERAK ET. DENE. KEŞFET.Bir şey öğren

Yayıncı: Kod Kâşifi · Düzeltme bildir

Margaret Hamilton: yazılım mühendisliğini adıyla koyan kadın

Margaret Hamilton, Apollo programının yazılımını yönetirken henüz "yazılım mühendisi" diye bir meslek adı bile yoktu. O bu adı koymaya yardım etti.

Görev kodu yığınları ve yönlendirme bilgisayarı yazılım mühendisliği çalışmasını gösteriyor.
Hamilton, Apollo yazılımı üzerindeki çalışmalarıyla yazılım mühendisliğinin önemini gösterdi. Kod Kâşifi için üretilen yapay zekâ illüstrasyonu.

Ay'a giderken kod da yolculuk yaptı

Bir uzay aracının motorunu ve metal gövdesini görmek kolaydır. Yazılımını ise göremezsin; etkisini aracın ne zaman, nasıl hareket ettiğinde fark edersin. Margaret Hamilton, MIT'de Apollo uçuş yazılımlarını geliştiren ekibin liderlerinden biriydi. 1969'daki Apollo 11 yolculuğunda kullanılan sistemlerin arkasında çok sayıda mühendis, programcı ve test çalışanı vardı. Hamilton'ın önemli katkısını anlatırken bu ortak çalışmayı da hatırlamak gerekir.

Ay'a yaklaşan bir araç için yalnızca normal koşulları düşünmek yeterli değildir. Bir bilgi gecikirse ne olacak? Bilgisayara beklenenden fazla iş gelirse hangi hesap önce yapılacak? Hata görülürse sistem nasıl toparlanacak? Bunlar programın sonuna eklenen küçük süsler değildir. Aracın davranışını ve görev güvenliğini etkileyen tasarım kararlarıdır. Bir oyunun duraksamasından çok daha ağır sonuçları olabileceği için, bu kararlar dikkatli denemeler gerektiriyordu.

1201 ve 1202 uyarılarının anlattığı

Apollo 11'in Ay'a inişi sırasında bilgisayar 1201 ve 1202 kodlu uyarılar verdi. Sistem, iş yüküyle ilgili sınırlara ulaşmıştı. Yazılımdaki toparlanma düzeni önemli görevleri yeniden başlatıp sürdürmeye, daha düşük önemdeki bazı işleri bırakmaya imkân sağladı. Bu, bilgisayarın kendi kendine cesaret toplaması değildi. Önceden tasarlanmış ve test edilmiş kuralların çalışmasıydı; yer kontrolündeki ekip de uyarıları değerlendirerek inişin devam edebileceği kararına katkı verdi.

Bunu hayalî bir robotla düşünelim. Robotun aynı anda yere çarpmadan durması, yolunu hesaplaması ve süslü ışıklarını yakması gerekiyor. İşlem gücü yetmezse ilk iki görev daha önemli olabilir. Işıkların bir an gecikmesi tolere edilir, ama durma hesabının gecikmesi sorun çıkarabilir. Gerçek Apollo sistemi bundan çok daha ayrıntılıydı. Yine de bu örnek, görev önceliği belirlemenin neden yalnızca bir hız meselesi olmadığını anlatır.

Yazılım da mühendislik ister

Hamilton, yazılımın da diğer mühendislik alanları kadar ciddiyetle ele alınmasını savundu ve yazılım mühendisliği ifadesinin yaygınlaşmasına katkı verdi. Bu düşünce, kod yazmayı yalnızca birkaç komut sıralamak olarak görmemeyi sağlar. Bir çözümün beklentileri karşılayıp karşılamadığını, hatada ne olacağını ve başka bir kişinin onu anlayıp anlayamayacağını değerlendirmek gerekir. İyi çalışan program ile rastlantıyla bir kez çalışan program arasındaki farkı çoğu zaman bu emek belirler.

Hamilton'ı yanında yüksek bir kâğıt yığınıyla gösteren ünlü fotoğraf da bu emeğin sembollerinden biridir. Yığındaki yazılım belgelerini ve kodları bütün Apollo yazılımını tek başına yazdığı şeklinde okumamak gerekir. Büyük bir ekip çalışmasının kapsamını görürüz. Bir projede başkasının katkısını açıkça anmak, kendi emeğini küçültmez; ortaya çıkan sonucun nasıl mümkün olduğunu daha doğru anlatır. Bilim ve teknoloji tarihindeki güçlü hikâyeler, ekiplerin rolünü gizlemeden de ilgi çekicidir.

Kendi öncelik düzenini tasarla

Bir kâğıda oyun robotunun dört görevini yaz: engeli algılamak, durmak, puanı göstermek ve zafer müziği çalmak. Hepsini aynı anda yapamazsa hangilerinin önce gelmesi gerektiğini sırala. Ardından bir görev başarısız olursa ne olacağını açıklayan kısa bir kural ekle. Sonuçta kod yazmadan bir yazılım tasarımının önemli sorularını düşünmüş olursun. Ay'a inmek çok büyük bir hedefti; o hedefe ulaşmada böyle dikkatli soruların da yeri vardı.

Kaynaklar ve ileri okuma

KEŞFE DEVAM

Bir sonraki merakın ne?

Telgraf dalgası, ilk solucan, disket, kalpli e-posta ve kalkanla 1903’ten 2017’ye uzanan siber tarih zaman çizgisi
12 dk okumaYeni keşif

Hack’in tarihi: sihirbazın telgrafından fidye yazılımlarına

İlk “hack” bir bilgisayarda değil, 1903’te bir telsiz gösterisinde yaşandı. Sonra bir mısır gevreği düdüğü, “yakala beni” diyen bir program, 75 sentlik bir hesap hatası ve “seni seviyorum” yazan bir e-posta geldi. Bu yazıda 120 yılı aşan merak, şaka, suç ve savunma hikâyesini birlikte geziyoruz.

Yazıyı oku
Bir öğrenci, eski bir hesap yolunu adım taşları olarak izleyip küçük bir robota bağlıyor.
4 dk okumaYeni keşif

El-Harezmi: algoritma kelimesi bir isimden gelir

Algoritma bugün kodun içindeki adım listesi gibi kullanılıyor. Kelimenin kendisi ise dokuzuncu yüzyılda Bağdat’ta hesap yöntemleri yazan bir bilginin adından türedi.

Yazıyı oku
Bitmemiş dişli bir makinenin yanında, girdi, işlem, bellek ve çıktıyı gösteren kâğıt plan duruyor.
4 dk okumaYeni keşif

Charles Babbage: bitmeyen makine, süren fikir

Charles Babbage’ın en ünlü makinesi hiç tam bitmedi. Yine de içinde girdi, işlem, bellek ve çıktı vardı. Bilgisayar daha ortada yokken bu düzen düşünülmüştü.

Yazıyı oku