Birkaç yıl önce teknoloji haberlerinde her gün "metaverse" kelimesi geçiyordu. Şimdi daha az duyuyorsun. Ne oldu?
Bir teknoloji kavramının gündemdeki yeri değişebilir; işe yarayan fikirler kalabilir. Kod Kâşifi için üretilen yapay zekâ illüstrasyonu.
Herkes aynı dünyayı mı kastediyor?
Bir haberde avatarların konser izlediği bir yer görüyorsun; başka bir haberde fabrika çalışanlarının dijital bir model üzerinde deneme yaptığı anlatılıyor. İkisi de “metaverse” sözcüğünü kullanabilir. Kavram, farklı çevrimiçi veya fiziksel dünyayla ilişkili sanal ortamları kapsayan geniş bir tartışma alanıdır. Tek bir şirketin oyunu veya herkesin aynı anda gireceği hazır bir evrenle sınırlı değildir. Önce haberde bu sözcükle hangi deneyimin kastedildiğini anlamak gerekir.
Avatar, sanal ortamda seni temsil eden görüntü olabilir. Sanal gerçeklik, kullanıcıya çevresini dijital bir ortamla deneyimletmeyi amaçlarken artırılmış gerçeklik fiziksel görünüm üzerine dijital içerik ekleyebilir. Bunlar metaverse başlığıyla ilişkilendirilebilen teknolojilerdir, ama eş anlamlı sözcükler değildir. Her sanal dünya gözlük gerektirmez; her gözlük uygulaması da ortak, kalıcı bir çevrimiçi dünya oluşturmaz. Araç ile daha geniş dünya fikrini ayırmak, pazarlama cümlelerini daha dikkatli okumana yardım eder.
Tanıtım videosundan günlük kullanıma
Bir tanıtımda avatarın başka bir dünyaya yürüyerek geçmesi kolay görünebilir. Gerçekte farklı sistemlerin kimlik, içerik veya eşyaları birlikte kullanabilmesi ayrı teknik ve yönetim kararları gerektirir. Bir platformda aldığın dijital eşyanın başka yerde çalışacağı garanti değildir. Görüntüde anlatılan fikir ile kullanılabilen ürünün sınırlarını karşılaştır. “Gösterildi”, “deneniyor” ve “herkese sunuldu” ifadeleri aynı aşamayı anlatmaz.
ITU’nun metaverse çalışmaları, tanımların yanında erişilebilirlik ve sistemler arası birlikte çalışma gibi başlıkları da ele alıyor. Bu, kavramın yalnız eğlenceli bir görüntü sorusundan oluşmadığını gösterir. Fakat bir teknik çalışma veya yatırım duyurusu, kullanıcıların o deneyimi benimsediğini tek başına kanıtlamaz. İşe yararlılığı anlamak için hangi sorunu çözdüğünü, kimler tarafından nasıl kullanıldığını ve kullanımın ne kadar kolay olduğunu sormak gerekir.
Bir dünyanın kuralları da tasarlanır
Hayalî bir sanal bilim kulübünde arkadaşlarınla bir deney modeli üzerinde çalıştığını düşün. Kim konuşabilir, bir nesneyi kim değiştirebilir ve istemediğin bir etkileşimi nasıl durdurabilirsin? Bunlar ortamın teknik görüntüsü kadar önemli sorulardır. Çocukların kullandığı bir hizmette yaşa uygunluk, mahremiyet ve yetişkin desteği de düşünülür. Bir avatarın oyun karakterine benzemesi, arkasındaki kişinin güvenilir olduğunu veya paylaştığın bilginin görünmez kaldığını göstermez.
Ayrıca herkes aynı cihazı, bağlantıyı veya hareket biçimini kullanamayabilir. Bir uygulama yalnız pahalı bir gözlükle veya belirli hareketlerle çalışıyorsa bazı kişileri dışarıda bırakabilir. Erişilebilir bir ortamı düşünürken yazı, ses, kontrol ve farklı katılım yollarını birlikte ele almak gerekir. Teknolojinin heyecanını değerlendirmek güzel; kimin katılamadığını da sormak bu değerlendirmeyi daha gerçekçi yapar. Dijital dünyanın değerini yalnız görsel etkisi belirlemez.
Sözcüğün ötesine bakan haber okuru
Bir metaverse haberi seçip üç sütun çiz: bugün yapılabilenler, geleceğe ilişkin vaatler ve henüz bilmediğin noktalar. Haber bir gösterim videosuna dayanıyorsa bunu not et; kullanım örneği varsa hangi koşullarda çalıştığını incele. Kavramın tamamen “bittiğini” veya bütün internetin yerini kesinlikle alacağını söylemek yerine somut ürünü değerlendirebilirsin. İyi teknoloji okuryazarlığı, yeni bir sözcüğe kapılmak kadar o sözcüğün altında gerçekten ne bulunduğunu araştırmaktır.