Bir bilgisayar ekranında düzenli görünen sayfa, telefon dar tutulunca taşabilir. Ekranın biçimi değişse de bilginin anlaşılır kalması için tasarım uyum sağlamalıdır.
Uyumlu tasarım, ekran daralıp genişlediğinde içeriğin anlaşılır kalmasını sağlar. Kod Kâşifi için üretilen yapay zekâ illüstrasyonu.
Deniz’in sayfası neden daraldı?
Deniz, sınıf gezisi için bir bilgi sayfası hazırladı. Dizüstü bilgisayarda üç sütun yan yana duruyordu. Öğretmeni sayfayı telefonda açınca sütunlar daraldı, kelimeler tek tek satırlara bölündü. Telefonu yatay çevirdiğinde daha geniş bir alan oluştu, ancak düğmelerin yeri yine de karışık kaldı. Deniz aynı içeriğin farklı ekranlarda nasıl davranacağını düşünmesi gerektiğini gördü.
Dikey telefonda kullanılabilir alan genellikle dardır. Bu nedenle yan yana duran öğeler alt alta taşınabilir, yazı büyütülebilir ve menü daha sade hale gelebilir. Geniş ekranda ise aynı öğeler sütunlar halinde yer alabilir. Uyumlu tasarım, sayfayı her boyutta küçültmek değildir; içeriği o alan için yeniden düzenlemektir. Metnin sırası ve önemli işlevler kolay bulunur kalmalıdır.
Büyük sayfanın tamamını minik hale getirmek, telefonda yazıyı okunamaz yapar. Bazı kutular ekrana sığmayabilir ve kullanıcı yana doğru kaydırmak zorunda kalabilir. Daha iyi bir düzen, içeriği tek sütuna taşımak, başlığı korumak ve dokunma alanlarını rahat bırakmak olabilir. Aynı tasarımın her ekranda aynı görünmesi beklenmez; aynı işi yapabilmesi beklenir.
Sayfanın geniş ekrandaki görünüşünü küçültmek yerine geziye katılan öğrencinin sorularını sıralayalım: Nerede buluşacağız, saat kaçta, yanımıza ne alacağız? Bu üç bilgi dar ekranda ilk bakışta bulunmalıdır. Büyük bir manzara fotoğrafı güzel olabilir, ama buluşma yerini birkaç ekran aşağı itiyorsa görevle yarışmaya başlamıştır.
Geniş ekranda solda saat, ortada harita, sağda eşya listesi durabilir. Telefon düzeninde saat, adres, harita ve eşya listesi sırasını seçmek daha anlaşılır olabilir. Bu sıra yalnızca kutuların şekliyle ilgili değildir; kullanıcı hangi soruyu önce soruyorsa akış onu izler. Haritayı açma düğmesi de adresin yanında kalır.
Yatay ekranın başka sınırları var
Telefon yatay tutulduğunda genişlik artar, yükseklik azalır. Harita veya geniş bir tablo daha rahat görülebilir; fakat uzun sayfada aşağı kaydırmak için daha az yer kalır. Bu durumda başlıklar ve ana işlem görünür kalmalı, ek bilgiler aşağıda sürdürülebilir. Tasarımcı hem ekranın yönünü hem de kullanıcının ne yapmaya çalıştığını hesaba katar.
Bir oyun genişlik kazanırken açıklamalar için daha az dikey alan kalabilir. Menü ekranın yarısını kaplarsa harita genişlese bile kullanılabilir bölge küçülür. Telefonu çevirmenin gerekip gerekmediğini görev belirler. Bir bilgi yazısını okumak için zorla yatay konuma geçmek, kullanıcıya yarar sağlamadan ek bir hareket yükleyebilir.
Telefon ve bilgisayar diye iki çizim hazırlamak iyi başlangıçtır, ama ekranlar yalnızca iki genişlikte değildir. Tarayıcı penceresi daraltılabilir; tablet yan çevrilebilir; yazı büyütülebilir. Ara genişliklerde iki kutunun araya sıkışıp sıkışmadığını kontrol etmek gerekir. Düzenin değiştiği nokta, cihazın adına göre değil içeriğin artık rahat sığmadığı yere göre seçilebilir.
Ekrana yazı yazarken telefonun klavyesi açılır ve sayfanın görünen yüksekliği bir kez daha azalır. Deniz’in kayıt formundaki gönder düğmesi klavyenin arkasında kalırsa kullanıcı formu bitiremez. Bu yüzden boş formun güzel görünmesi yeterli değildir. Bir alan seçilmişken, hata mesajı varken ve uzun bir isim girilmişken de sayfanın ne yaptığını görmek gerekir.
Düzenin değiştiği genişliğe bazen kırılma noktası denir. Bu noktayı düşünürken bir kutunun sığmasına bakmakla kalma; metin ve düğmenin birlikte rahat kullanılıp kullanılmadığını gözle. Daraltınca bir anda iki harflik satırlar oluşuyorsa değişiklik geç kalmıştır. Tam tersine geniş ekranda tek küçük kutu kalması da gereksiz boşluk yaratabilir. Tasarımın kararı, içeriğin ihtiyacından doğmalıdır.
Deniz bir çizelge hazırlar: dikey telefon, yatay telefon, daraltılmış bilgisayar penceresi. Her satırda buluşma saati bulunuyor mu, harita geri kapatılabiliyor mu ve kayıt tamamlanıyor mu sorularını işaretler. Bu küçük tablo, farklı ekran resimlerini hayranlıkla izlemekten daha fazla şey söyler. Üç durumda da aynı görev tamamlanabiliyorsa düzenin uyumunu gözlenebilir bir sonuçla anlatabilir.
İçeriğin önceliği ve görünürlüğü
Dar ekranda her şeyi aynı anda göstermek mümkün olmayabilir. Önem sırasını belirlemek işe yarar: Gezi saati ve buluşma yeri, dekoratif bir resimden önce gelmelidir. Gereksiz öğeleri saklamak veya daha alt bölüme almak ekranı rahatlatır. Ancak önemli bilgi başka bir yere taşınırsa okur onu kolayca bulabilmelidir. Düzen değişirken anlamın kaybolmaması gerekir.
Bir fotoğrafın tamamı dar bir kutuya sığmayabilir. Kenarlardan kesmek teknik olarak kolaydır; fakat buluşma noktasını gösteren tabela kesilirse görselin amacı kaybolur. Önemli bölgeyi merkezde tutmak veya daha uygun bir fotoğraf seçmek gerekebilir. Dekoratif görüntü ile bilgi taşıyan görüntünün kararları aynı değildir. Birincisinde atmosfer, ikincisinde belirli ayrıntının görünürlüğü önceliklidir.
Gezi sayfasındaki haritanın altında kısa bir adresin bulunması, haritanın yüklenmediği durumda da bilgi sağlar. Yalnızca görsele gömülmüş adres, küçük telefonda seçilemeyebilir. Harita açılır pencereyle gösteriliyorsa geri dönme yolu da belirgin olmalıdır. Kullanıcı bir bilgiyi görmek için geldiğinde sayfanın içinde kaybolmamalı; baktığı yerden kaldığı bölüme kolayca dönebilmelidir.
Geniş bir gezi çizelgesini telefonda göstermek için bütün sütunları minik yapmak zorunda değilsin. Gün, saat ve etkinlik bilgisini ayrı kartlarda vermek bir seçenek olabilir. Karşılaştırılması gereken çok sayıda değer varsa yana kaydırılan bir tablo daha uygun olabilir. Karar, okurun tek etkinliği mi aradığına yoksa günleri yan yana mı karşılaştırdığına bağlıdır.
Parmakla kullanılan sayfa
Bilgisayarda küçük bir bağlantıyı fareyle seçebilirsin; telefonda parmak hem daha büyük bir alanı kapatır hem de seçtiği öğeyi gizler. Birbirine yapışık iki düğme, yanlış seçimi kolaylaştırır. Düğmelerin arasında boşluk bırakmak ve yalnızca küçük simgeyi değil bütün düğmeyi dokunulabilir yapmak, sayfanın yeniden düzenlenmesinin önemli parçalarıdır.
Gezi sayfasında bir kayıt düğmesi varsa, telefon ile bilgisayarda farklı sözcükler kullanmak kafa karıştırabilir. Geniş ekranda kayıt ol, dar ekranda devam et yazarsa kullanıcı aynı işlemi yaptığını anlamayabilir. Alan azalınca cümleyi kısaltmak gerekebilir, ancak düğmenin sonucu açık kalmalıdır. Ekran biçimi değişirken tanıdık anlamı korumak, kullanıcıya tekrar öğrenme yükü bindirmeden yol gösterir.
Geniş ekranda sayfanın ortasında sınırlı bir içerik alanı bulunması satırları rahat tutar. Telefon düzeninde ise kenarlarda küçük ama yeterli boşluk bırakılır. Kutuları ekranın bütün genişliğine yapıştırmak bazen sıkışık bir his verir. Birkaç öğeyi daha az göstermek, her öğeyi küçültmekten farklıdır. Doğru boşluk, parmağın seçimi ile gözün okumayı ayırmasına yardım eder.
Bir sayfanın her bölümünde ileri düğmesi farklı kenara konursa kullanıcının gözü sürekli yeni bir yer arar. Düzen değişse bile ana işlemlerin tutarlı bir mantıkla yerleştirilmesi alışmayı kolaylaştırır. Telefonda aşağıda bulunan bir düğme, geniş ekranda açıklamanın sağında olabilir; fakat yakınındaki metin yine sonucu anlatmalıdır. Tutarlılık, her pikselin aynı yerde kalması demek değildir.
Bir çizimden kullanım denemesine
Bir kâğıda geniş bir dikdörtgen çizip içine başlık, üç bilgi kutusu ve bir düğme yerleştir. Sonra kâğıdı dar bir telefon şekliyle yeniden çiz. Hangi kutuları alta alacağını ve hangisinin önce görünmesi gerektiğini belirle. Ardından dikdörtgeni yatay çevirip düzeni tekrar düşün. Her iki durumda da en önemli bilgi bulunabiliyor mu?
Bir sayfayı tasarlarken yalnızca ekran ölçüsünü değil, kişinin onu nasıl tuttuğunu da düşün. Yürürken tek elle kullanan biriyle sınıfta masaya koyan birinin ihtiyaçları farklı olabilir. Arkadaşından sayfayı dar ve geniş kâğıt şablonlarında incelemesini iste. Hangi bölüm gözden kaçtı? İyi uyum, farklı biçimlerde de ana görevin anlaşılır kalmasıdır.
Telefon şablonunu bir arkadaşına ver ve buluşma saatini göstermesini iste. Sen açıklama yapmadan görevi bitirebiliyor mu? Sonra aynı sayfayı yatay çizip buluşma yerini bulmasını iste. Birinci denemede öğrenilmiş bilgi ikinci denemeyi kolaylaştırabilir; adil karşılaştırma için başka bir arkadaş veya farklı bir bilgiyle tekrar et.
Denemeden sonra herkesin söylediğini aynı anda uygulamak yerine gözlenen güçlüğü yaz: saat bulunamadı, adres kesildi veya düğme yanlış seçildi gibi. Her sorun için küçük bir düzen değişikliği öner. Aynı görevi yeniden sınadığında sonuç iyileşti mi kontrol et. Sayfanın güzelliğini yalnızca ekran görüntüsüyle değil, o sayfayla yapılabilen işler üzerinden değerlendirmek daha sağlam bir ölçüdür.