Bir karakter eski tablette yavaş, güçlü bilgisayarda çok hızlı ilerliyorsa hareketin zamanı yanlış ölçülüyor olabilir. Kare sayısına göre hareket etmek her cihazda aynı sonucu vermez.
Hareketi geçen zamana göre ölçmek farklı cihazlarda benzer hız sağlar. Kod Kâşifi için üretilen yapay zekâ illüstrasyonu.
Aynı oyun, iki farklı koşucu
Ece’nin yaptığı küçük yarış oyununu iki arkadaş açar. Eski bilgisayarda koşucu yavaş, yeni bilgisayarda çok hızlıdır. İkisi de aynı başlangıç çizgisindedir ve aynı tuşa basar. Daha iyi bilgisayarın resmi daha akıcı göstermesi anlaşılır; ama yarışçının daha uzağa gitmesi oyunun kuralını değiştirir. Sorunun kaynağı, hareketin saniyeye göre mi yoksa çizilen her kareye göre mi hesaplandığında olabilir.
Oyun görüntüyü art arda kareler halinde gösterir. Bir saniyede kaç kare çizildiğine kare hızı denir. Cihaz saniyede daha çok kare çizebiliyorsa animasyon daha akıcı görünebilir. Fakat program her karede karakteri aynı miktar ilerletirse, daha çok kare çizen cihazda bir saniyede daha fazla yol alınır.
Bir kare, oyunun belli bir andaki görüntüsüdür. Kare hızı saniyede kaç görüntü üretildiğini anlatır; çoğu zaman FPS kısaltmasını görürsün. Bu sayı, karakterin hızının birimi değildir. Görüntü üretimi ile hareket hesabı ilişkili olsa da aynı görev olmaz. Oyun her yeni görüntüde karakterin konumunu güncelliyorsa kullandığı kuralın neyi ölçtüğünü bilmesi gerekir: görüntü sayısını mı, geçen süreyi mi?
Daha yüksek kare hızı görüntünün daha pürüzsüz görünmesini sağlayabilir, ancak doğru kurulmuş harekette karakterin hedeflenen hızı kendi başına artmamalıdır. Kare hızı düşerse görüntü kesik kesik olabilir. Oyun her karede sabit adım kullanıyorsa hız da değişebilir. İkisini ayrı düşünmek sorunu bulmayı kolaylaştırır.
Kare başına yol ile saniye başına hız
Kâğıtta bir koşucuya her karede iki küçük kare ilerle kuralı ver. Bir cihaz saniyede otuz görüntü çiziyorsa koşucu saniyede altmış küçük kare gider. Başka cihaz altmış görüntü çiziyorsa yüz yirmi kare gider. Kural iki cihazda aynıdır, ama bir saniyede uygulanma sayısı farklıdır. Dolayısıyla daha hızlı çizim yapan cihaz, yarışçıyı da hızlandırır. Bu davranış grafik kalitesinden değil, hareket tarifinden kaynaklanır.
Hareketi gerçek geçen zamana göre hesaplamak, cihazlar arasındaki farkı azaltır. Program saniyede gidilecek mesafeyi bilir ve son hesaplamadan beri geçen süreyle çarpar. Böylece kısa bir zaman aralığında az, uzun aralıkta daha çok ilerleme olur. Bu yönteme zaman tabanlı hareket denebilir.
Koridorda her adımda bir metre ilerlediğini hayal et. Daha sık adım atarsan bir dakikada daha uzağa gidersin. Ama 'dakikada 60 metre hızla yürü' denirse, adımların sık veya seyrek olsa da hedeflenen hız aynı kalır. Oyunda da kare başına mesafe ile saniye başına hız farklı tariflerdir.
Şimdi hızı saniyede altmış kare diye belirle. Bir güncelleme yarım saniye sonra gelirse otuz kare, çeyrek saniye sonra gelirse on beş kare ilerlersin. İki çeyrek saniyelik güncellemenin toplamı bir yarım saniyelik güncellemeyle aynı mesafedir. Basit sabit hız örneğinde süreleri toplamak sonucu değiştirmez. Görüntüler arasındaki boşluk farklı olsa bile hedeflenen yol, gerçek geçen süreye bağlı kalır.
Bu hesabın kısa tarifi yol eşittir hız çarpı süre biçimindedir. Birimleri birlikte yazmak çok işe yarar: saniyede yüz piksel çarpı 0,02 saniye iki piksel eder. Süreyi milisaniye cinsinden ölçüp saniye sanarsan sonuç bin kat değişebilir. Hata ararken yalnızca sayıların doğru görünmesine bakma; birimlerin ne olduğunu da kontrol et. Bir milisaniye, saniyenin binde biridir.
Son güncellemeden beri geçen zaman
Bir oyunda son güncellemeden beri geçen süreye delta zamanı denir. Program bu değeri kullanarak hareketi hesaplayabilir. Süre çok uzun çıkarsa karakter bir anda duvarın içinden geçebilir; bu yüzden bazı oyunlar geçen süreyi sınırlı tutar veya küçük adımlara böler. Bu ayrıntı, her cihazda davranışın tutarlı olmasına yardım eder.
Program iki zaman okumasının farkını alarak geçen süreyi bulabilir. Önceki ölçüm 1,20 saniye, yeni ölçüm 1,25 saniye ise aralık 0,05 saniyedir. Saniyede yüz piksel hızla giden karakter bu aralıkta beş piksel ilerler. Sonra yeni ölçüm önceki ölçüm yerine saklanır. Böylece her adım, oyunun başlangıcından beri bütün süreyi değil yalnızca son güncellemeden beri geçen zamanı kullanır.
Tarayıcıda animasyon hazırlarken requestAnimationFrame adlı araç bu iş için zaman bilgisi sağlar. Adını hemen ezberlemek gerekmez; önemli fikir, çizim çağrısı sayısının yerine uygun zaman ölçümünü kullanmaktır. Tarayıcı veya ekran farklı hızda görüntü üretebilir. Programın bu farklılığa karşı hedeflediği hızı koruması gerekir. Yüksek yenileme hızına sahip ekranın kendi başına karakteri daha hızlı hareket ettirmemesi için süre hesabı gereklidir.
Oyuncu başka sekmeye geçtiğinde güncellemeler seyrekleşebilir veya duraklayabilir. Geri döndüğünde aralık çok uzun çıkarsa karakter büyük bir sıçrama yapabilir. Bu yüzden tasarımcı oyunun duraklatılması, geçen sürenin sınırlandırılması veya küçük hesap adımlarına bölünmesi gibi seçenekleri düşünür. Her oyunda tek bir doğru karar yoktur. Yarış süresi ile karakter konumunun aynı duraklama kuralını izlemesi, oyuncuya anlaşılır bir sonuç vermek açısından önemlidir.
Akıcı görüntü her sorunu çözmez
Zamanla çarpma, sabit hızdaki hareket farkını azaltır; ancak bütün oyun fiziğini kendiliğinden kusursuz yapmaz. Çok uzun bir hesap adımında karakter duvarın bir yanından öte yanına geçip aradaki teması kaçırabilir. Program yalnızca son konumlara bakıyorsa duvarın içinden geçmiş gibi görünür. Hareketin küçük adımlarla incelenmesi, bu tür bir sorunu ele almak için kullanılan yöntemlerden biridir.
Çizim ile fizik güncellemeleri ayrı hızlarla da yapılabilir. Bir oyun hareket kurallarını düzenli küçük zaman adımlarında hesaplayıp görüntüyü cihazın uygun hızında gösterebilir. Burada iki saat gibi düşünebilirsin: biri dünyanın nasıl değiştiğini, diğeri oyuncuya hangi görüntünün çizildiğini belirler. Bu ayrım daha ileri bir konudur, ama kare sayısının bütün oyunun tek saati olmak zorunda olmadığını gösterir.
Akıcılık düşerse hareket hedeflenen sürede doğru mesafeyi almasına rağmen ekranda kesik kesik görünebilir. Bu durumda hız hesabını bozup yarışçıyı yavaşlatmak sorunun asıl nedenini gizleyebilir. Denemede iki ölçü tut: bir saniyede gidilen yol ve bir saniyede görülen görüntü sayısı. Birinin değişmesi diğerinin mutlaka değişmesini gerektirmez. Sorunu doğru isimle anlatmak, hangi kuralı inceleyeceğini seçmene yardım eder.
Hızın zamanla değiştiği bir örnekte, örneğin karakter hızlanıyorsa, hesap adımlarının büyüklüğü başka farklar yaratabilir. Bu nedenle sabit hızla yaptığın kâğıt deneyi her hareket türü için eksiksiz kanıt değildir. Önce kolay modelde temel ilişkiyi öğren, sonra yeni koşulu ayrıca sına. Bir hesap yöntemini öğrendiğinde hangi varsayımlarla çalıştığını da bilmek, sonuçları olduğundan güçlü göstermeni önler.
Bir saniyelik adil karşılaştırma
Bir çizgide iki oyuncu hayal et. A oyuncusu her karede bir kare gider ve saniyede iki kare görür; B oyuncusu aynı kuralı saniyede dört kareyle uygular. Bir saniye sonunda kaç kare ilerlediklerini say. Sonra ikisine de saniyede iki karelik hız ver ve yarım saniyelik aralıklarla konum hesapla.
Oyun tasarımcısı hareketin hem cihazlarda tutarlı hem de kontrol edilebilir olmasını ister. Zamanı hesaba katmak, hızlı bilgisayarda oyunun hızla akıp gitmesini önler. Denemeyi farklı cihazlarda yapan ekip, saniyede kat edilen yolu ölçerek ayarların benzer sonuç verip vermediğini karşılaştırabilir. Sence yarış oyununda kısa bir takılma olduğunda karakterin mesafeyi telafi etmesi mi, yoksa biraz yavaşlaması mı oyuncuya daha adil gelir?
Deneyin sonucunu tabloda yaz: cihazın kare hızı, kare başına mesafe ve bir saniyedeki toplam yol. Ardından ikinci tabloya saniye başına hız ve her güncellemenin süresini koy. İki tablonun aynı cihazı farklı hareket kurallarıyla nasıl anlattığını karşılaştır. Gerçek bilgisayar gerekmeyen bu çalışma, daha akıcı görüntü ile daha hızlı yarışçının neden birbirinden ayrı değerlendirilmesi gerektiğini gösterir.
Oyunun küçük sürümünü denerken sabit başlangıç ve bitiş noktası seç. Koşucu aynı süre içinde yaklaşık aynı yolu alıyor mu? Deneme sırasında başka işleri azaltmak ve koşulları not etmek karşılaştırmayı anlaşılır kılar. Bir cihazdaki sonuç farklıysa önce hız, zaman birimi ve uzun duraklama davranışına bak. Oyun artık hızlı bilgisayarda daha çabuk bitiyorsa bunun bir kural mı, yoksa ölçüm hatası mı olduğunu açıklayabilmelisin.