Bir puan kazanınca çıkan kısa ses eğlenceli olabilir; her düğmede çalarsa yorucu hâle gelebilir. Ses tasarımı, doğru bilgiyi doğru zamanda duyurmayı amaçlar.
Oyun sesi, önemli bilgiyi doğru anda vermeli ve gereksiz tekrarlarla yormamalı. Kod Kâşifi için üretilen yapay zekâ illüstrasyonu.
Tık sesi neyi anlatıyor?
Bir oyunda düğmeye basıyorsun; karakter harekete geçerken küçük bir ses duyuluyor. Sonra bir hedef bulduğunda başka bir ses çalıyor. Bunlar yalnızca sahneyi doldurmak için eklenmiş olmayabilir. Kontrolün algılandığını ve hedefe ulaştığını anlatır. Ancak her dokunuş aynı yüksek sesle karşılanırsa bir süre sonra hangi olayın önemli olduğunu ayırmak zorlaşır. Ses tasarımı, duyulan bütün işaretlerin birlikte nasıl konuştuğunu düşünmektir.
Oyun, oyuncunun yaptığı hareketin sonucunu görüntü, titreşim veya sesle anlatabilir. Bir düğmeye basınca çıkan küçük tık sesi, basışın algılandığını hissettirir. Puan sesi ise başarıyı işaretleyebilir. Ses kullanılamıyorsa aynı bilgi başka bir görsel işaretle de verilmelidir. Bir işaretin hangi sonucu anlattığı oyuncu için açık olmalıdır.
Bir sesin görevini tek cümleyle söyleyebilirsin: bu ses düğmenin çalıştığını, şu ses puan kazanıldığını bildiriyor. Aynı kısa ses hem yanlış seçimde hem başarıda kullanılırsa oyuncu karışabilir. Görseli okumadan duyduğu işaretle karar vermeye çalışır. Bu nedenle sesin güzel olmasıyla anlamının açık olması aynı ölçü değildir. İlk listende hangi olayın hangi bilgiyi verdiğini yazmak, seçimleri daha anlaşılır yapar.
Önemli olana duyulacak yer bırak
Her olay için yüksek ses çalarsa önemli olayların sesi diğerlerinden ayrılmaz. Tasarımcı hangi olayın dikkat çekmesi gerektiğini seçer. Sık tekrarlanan küçük eylemlerde sessizlik veya daha yumuşak bir ses daha rahat olabilir. Nadir ve önemli bir olay belirgin ses alabilir. Önem sırası, oynanışın hangi kararları gerektirdiğine göre belirlenir.
Dersin her dakikasında zil çalsa, zilin teneffüs başladığını anlatma gücü azalır. Oyun sesleri de aşırı sık kullanılırsa oyuncu onları görmezden gelebilir veya sesi kapatabilir. Bir zilin doğru zamanda çalması, sürekli çalmasından daha bilgilendiricidir. Tekrarlama sıklığı, işaretin anlamı kadar dikkat üzerindeki etkisini de değiştirir.
Hayalî bir bulmaca oyununda her karede adım sesi, her dokunuşta tık ve her küçük puanda zil çaldığını düşün. Bölüm bitişi aynı anda gelirse onun kutlama sesi kaybolabilir. Bir işaretin belirginliğini yalnızca daha yüksek sesle sağlaman gerekmez. Diğer sesleri azaltmak, kısa bir ara bırakmak veya farklı bir ritim seçmek de bilgiye yer açar. Sürekli dikkat çeken düzen, sonunda hiçbir şeye dikkat çekemeyebilir.
Öncelik listesi hazırlamak bu yüzden işe yarar. Oyuncunun hemen tepki vermesi gereken uyarı ile dekoratif ortam sesi farklı görev taşır. Bir sıraya koyduğunda hangi sesin diğerine yer bırakabileceğini düşünürsün. Bu, bütün oyunlarda aynı sesin en yüksek olacağı anlamına gelmez. Zaman baskısı olmayan bulmacayla hızlı tepki oyununun ihtiyaçları farklıdır. Ses düzeni oyuncunun o anda ne yapmaya çalıştığına bağlıdır.
Tek bir olayın çok sık tekrarlanması da ayrı bir konudur. Karakter bir hedefin içinde kaldığında her güncellemede ödül sesi çalıyorsa sorun yalnızca ses seviyesi değildir; olayın kaç kez işleneceğidir. Ödülü bir kez vermek ve hedefi toplanmış olarak işaretlemek gerekebilir. Ses bazen oyun kuralındaki hatayı görünür kılan bir ipucu olur. Duyduğun tekrar, aynı olayın programda tekrar başladığını gösterebilir.
Müzik, efekt ve sessizlik birlikte
Aynı anda müzik, zıplama sesi, puan sesi ve uyarı çalarsa bazıları duyulmayabilir. Seslerin düzeyini ve zamanlamasını dengelemek gerekir. Kısa aralıklarla yinelenen bir sesin tekrarını sınırlamak da yardımcı olur. Tasarımcı oyunu farklı ortamlarda ve düşük ses düzeyinde denemelidir. Bir sesi ayrı duymakla oyun içinde duymak aynı deneyim değildir.
Arka plan müziği oyunun havasını kurabilir, ama açıklama sesi veya uyarıyla yarışabilir. İki sesi tek tek dinlediğinde ikisi de iyi gelebilir; birlikte çaldığında biri anlaşılmayabilir. Bu yüzden yalnızca ses dosyasını ayrı incelemek yetmez. Gerçek oynanışta hangi anlarda üst üste geldiklerini gözle. Bir puan sesi müziğin sessiz anında belirgin, yoğun bölümünde belirsiz olabilir. Seslerin ilişkisi toplam deneyimi belirler.
Başlangıç denemesinde müziği kapatıp yalnızca olay seslerini dinle. Sonra müzikle tekrar oyna ve kaybolan işareti not et. Ardından olay sesini rastgele yükseltmeden önce müziğin düzeyini veya sesin zamanlamasını düşün. Tek değişkenli karşılaştırma, hangi kararın sonucu etkilediğini gösterir. Aynı sahnede beş farklı ayarı birlikte değiştirirsen iyileşmenin nedenini anlamak zorlaşır; kötüleştiğinde de geri döneceğin ayarı bulamazsın.
Sessizlik de bir tasarım kararıdır. Her küçük hareketin sesi olması zorunlu değildir. Uzun bekleme veya düşünme anında sakin ortam, sonraki işaretin fark edilmesine yardım edebilir. Bir bulmaca çözülürken sürekli yanlış yanıt sesi çalması oyuncuyu acele ettirebilir veya rahatsız edebilir. Geri bildirimi ne zaman vermek gerektiği, nasıl duyulduğu kadar önemlidir. Bir ses eklemeden önce hangi bilgiyi eksik bıraktığını sorabilirsin.
Ses kapalıyken de bilgi bulunmalı
Ses seviyesi rahat dinlenebilecek düzeyde olmalı ve kullanıcıya kapatma ya da ayarlama seçeneği verilmesi iyi bir tasarımdır. Kulaklıkla uzun süre yüksek ses dinlemek rahatsız edebilir. Oyun testinde sesi çok açmak yerine düşük düzeyden başlamak ve yetişkin yönlendirmesine uymak güvenli bir alışkanlıktır.
İyi bir ses, oyuncuya bir şeyi tekrar tekrar bağırmadan anlatır. Oyunun sesini kapatan biri de temel bilgiyi görsel olarak anlayabilmelidir. Sesleri test ederken farklı olayların birbirine benzeyip benzemediğini dinlemek, yanlış anlamaları azaltır. Sence bir oyunda en önemli ses hangisi olmalı: tehlike uyarısı, başarı işareti, yoksa kontrolün çalıştığını bildiren küçük ses mi?
Bir kişi sessiz sınıfta oynayabilir, başka biri sesleri duymayabilir veya kulaklık kullanmak istemeyebilir. Başarı yalnızca bir zil ile anlatılırsa bu kişiler sonucu kaçırabilir. Görsel işaret, puan değişimi veya kısa metin aynı temel bilgiyi destekleyebilir. Ses kullanmak güzel bir seçenek olarak kalır; oyunun önemli kuralını anlamak için zorunlu tek yol olmaz. Böyle bir düzen, farklı kullanım ortamlarını da düşünür.
Ses ayarı tek bir aç kapa düğmesi olabilir; daha ayrıntılı oyunda müzik ve efekt düzeyleri ayrı yönetilebilir. Bir oyuncu müziği istemeyip uyarıları açık tutabilir. Bu tercih sonucu bozuyorsa temel bilgi başka yolda da verilmelidir. Kullanıcının seçenekleri anlaşılır adlarla sunulmalıdır. Efekt ne demek bilmiyorsa düğme sesleri gibi örnek bir açıklama yardımcı olabilir; ayarı yapmak için teknik ses terimlerini ezberlemek gerekmez.
Testte sesi düşük düzeyden başlatmak ve rahat kullanım koşullarını yetişkininle konuşmak uygundur. Çok açarak önemli sesi duyurmak iyi denge kurulmuş olduğunu kanıtlamaz. Farklı cihaz hoparlörleri farklı sonuç verebilir. Aynı oyunu sessize aldığında hedef, puan ve bölüm bitişi hâlâ bulunuyor mu diye bak. Bu deneme bir kişinin işitme deneyimini taklit etmez; temel bilgilerin hangi kanallarda taşındığını kontrol eder.
Üç olaylı küçük bir ses provası
Bir turda üç olay belirle: düğmeye basma, hedefi bulma ve bölüm bitirme. Masaya parmağınla ses taklidi yaparak her olay için bir ritim seç. Düğme sesini on kez tekrarla, sonra yalnızca bölüm bitişinde belirgin bir ritim kullan. Hangi düzen bilgiyi daha anlaşılır kıldı?
Ritim deneyinde her olay için kısa bir simge de çiz. Sonra bir tur yalnızca ritim, bir tur yalnızca simge ve son tur ikisini birlikte kullan. Arkadaşının hangi olayı anladığını söylemesini iste. Sen her sesin anlamını önceden açıklarsan yeni oyuncunun keşfini sınamış olmazsın. Karışan iki işaret varsa onları daha yüksek yapmaktan önce birbirinden daha farklı hâle getirebilirsin.
Bir deneme notunda duyulmayan ses ile yanlış anlaşılan sesi ayrı yaz. İlkinde işaret başka sesler altında kalmış olabilir; ikincisinde duyulmuş ama anlamı belirsizdir. Bu iki sorun farklı çözüm ister. Son tasarımda bütün olaylara ses eklemek yerine gereken bilgi için uygun ses seçmek daha açıklayıcıdır. Oyuncu işareti duyduğunda bir sonraki kararına yardım ediyorsa, ses sahnenin süsünden fazlasını yapmış olur.