Bir platform oyununda zıplama çok alçak ya da fazla uzun gelebilir. Tasarımcı, karakterin hareketini birkaç sayı ile tarif ederek bu hissi ayarlayabilir.
Başlangıç kuvveti ve yerçekimi ayarı zıplamanın yüksekliğini ve süresini değiştirir. Kod Kâşifi için üretilen yapay zekâ illüstrasyonu.
Zıplama düğmesi neden hep aynı yolu çizmez?
Bir platform oyununda karakter havaya çok hızlı çıkıp ağır ağır düşüyor. Başka oyunda ise kısa bir sıçrayışla hemen yere dönüyor. İkisi de zıplama diye adlandırılır, ama arkasındaki sayılar ve kurallar farklıdır. Tasarımcı yalnızca karakteri yukarı taşımaz; hareketin zaman içindeki biçimini seçer. Oyuncunun boşluğu aşabilmesi, inişi kontrol edebilmesi ve benzer girişten benzer sonuç alması bu hareketin nasıl hissettirdiğini belirler.
Zıplarken karakter önce yukarı doğru hız kazanır. Yerçekimi benzeri bir etki her zaman aşağı yönlü hız ekler; bu nedenle yükseliş yavaşlar, karakter tepeye ulaşır ve sonra düşer. Oyun bunu Dünya'nın bütün ayrıntılarını hesaplamadan, basit hareket kurallarıyla taklit edebilir. Tepe noktasını bu değişimin belirli bir anı olarak görebilirsin.
Yukarı ve aşağı yönleri sayılarla tarif etmek için sahnenin koordinat düzenini bilmek gerekir. Bazı oyunlarda aşağı yönde değer artar; bu durumda yukarı hız eksi işaretli olabilir. Eksi hızın kötü veya yavaş anlamına gelmediğini hatırla: yönü gösterir. Konum nerede olduğunu, hız ise ne kadar sürede hangi yönde ilerlediğini anlatır. Bu iki değeri ayrı tutmak zıplama hesabını anlamaya yardım eder.
Hızın her adımda değişmesi
Sabit hızla yukarı gitmek karakteri durmadan tavana taşıyabilir. Zıplamada hız değişir; aşağı yönlü etki, ilk yukarı hızını zamanla azaltır. Tepe noktasında yukarı hareket bir an için biter, ardından düşüş başlar. Bu, karakterin tepeye gelince aşağı çekişi yeni açması değildir. Basit modelde aşağı yönlü etki yükselirken de çalışır. Yükselişin yavaşlaması, bu etkinin görünür sonucudur.
Bir topu basamaklardan yukarı sektirdiğini düşün. Her sıçrayışta yukarı hareketine başlar ama aşağı yönlü etki onu geri indirir. Başlangıç itişini güçlendirirsen top daha yukarı çıkar. Aşağı çeken etkiyi artırırsan tepeye daha çabuk ulaşabilir. Oyundaki sayılar da benzer bir denge kurar.
Küçük bir hesap tablosunda zamanı, hızı ve konumu ayrı sütunlarda izleyebilirsin. Her adımda önce hızı aşağı yönlü etkiye göre değiştirir, ardından konumu yeni hareketle güncellersin. Gerçek programlarda hesap sırası ve adım süresi önem taşır. Bir kâğıt modelinin amacı fizik motorunun bütün ayrıntılarını kurmak değildir; aynı başlangıç hızının farklı aşağı çekişte neden farklı eğri üretebildiğini görmek için yeterlidir.
Bir saniyede hesap kaç kez yapılıyorsa sonuç etkilenebilir; bu yüzden geçen zamanı dikkate almak gerekir. Her karede aynı miktarı eklemek, farklı cihazlarda farklı davranış doğurabilir. Basit denemede bütün adımları eşit süreyle tutarak karşılaştırmayı sadeleştirebilirsin. Daha sonra süreler değiştiğinde hesapların ne yaptığını ayrı incelemek gerekir. Zıplama tasarımı, hareket değerleri ile zamanın birlikte çalıştığı bir örnektir.
Bir ayarı değiştirerek farkı görmek
Parametre, programdaki ayarlanabilir bir değerdir. Örneğin başlangıç zıplama hızı karaktere ilk yukarı hareketi verir. Bu değeri artırmak genellikle daha yüksek veya daha uzun bir sıçrama sağlar. Fakat aynı anda birçok ayarı değiştirirsen hangi ayarın sonucu etkilediğini anlamak zorlaşır. Denemede ayarların eski değerini yazmak karşılaştırmayı kolaylaştırır.
Zıplamanın yüksekliği yalnızca tek sayıya bağlı olmayabilir; yerçekimi, başlangıç hızı, basılı tutma süresi ve hareket hızı birlikte etkileyebilir. Bu yüzden bir sorun gördüğünde önce hangi özelliği değiştirmek istediğini seç. 'Daha yükseğe çıksın' ile 'havada daha uzun kalsın' aynı hedef değildir.
Yalnızca ilk yukarı hızı artırdığında, aynı aşağı çekişte karakter daha yükseğe çıkabilir ve havada daha uzun kalabilir. Aşağı çekişi artırmak ise hareketi farklı biçimde değiştirir. Bir ayarın adını büyük sıçrama diye koymak hangi fiziksel değerin değiştiğini söylemez. Hedefi önce açık yaz: daha yüksek engel aşılsın mı, yoksa iniş daha hızlı mı olsun? Böylece denemede baktığın sonuç belli olur.
Aynı anda başlangıç hızını, aşağı çekişi ve yatay hızı değiştirirsen karakter yeni bir boşluğu aşabilir, ama nedenini ayıramazsın. Önce aynı engel ve aynı girişle tek değeri değiştir. Defterine eski ayar, yeni ayar ve görülen sonucu yaz. Başarılı deneme yalnızca geçti ifadesi değildir; daha önce kaçırdığı hangi noktayı artık geçtiği de açıklanmalıdır. Bu kayıt, istediğin hareketi sonra tekrar kurmana yardımcı olur.
Havada kalma süresi ile gidilen yatay yol birlikte bağlantılıdır. Karakter yana doğru ilerliyorsa daha uzun süre havada kalmak aynı hızda daha çok mesafe anlamına gelebilir. Bu yüzden zıplama yüksekliği yeterli görünse de boşluk aşılamayabilir. Platformun yüksekliği, uzaklığı ve karakterin hareket kuralları beraber düşünülür. Bir başarısız sıçramanın nedenini yalnızca yükseklik sayısından çıkarmak bazı durumları kaçırır.
Gerçek dünya taklidi ile oyun hissi
Bir oyunun zıplaması gerçek hayattaki bir top gibi olmak zorunda değildir. Tasarımcı oyuncuya kontrol hissi vermek için düşüşü daha yavaş yapabilir veya düğmeye basılı tutulunca sıçramayı uzatabilir. Yine de kuralın tutarlı olması önemlidir: benzer girişler benzer hareket üretirse oyuncu öğrenebilir.
Oyuncu zıplama düğmesini kısa veya uzun tuttuğunda farklı yükseklik istiyorsan bu ek bir kuraldır. Bir oyun yükselme ve düşme sırasında farklı etkiler uygulayabilir. Bu, temel kâğıt modelin sınırlarını değiştirmiş olur. Tasarımcı gerçekçi olmak zorunda değildir; fakat oyuncunun öğrenebileceği tutarlı davranış üretmelidir. Benzer tuş süresi her denemede bambaşka sonuç veriyorsa boşluğu aşmak beceriden çok tahmine dönüşebilir.
Bazı oyunlarda zemin kenarından ayrıldıktan çok kısa süre sonra da zıplama kabul edilebilir. Böyle kararlar oyuncunun kontrol hissini desteklemek için kullanılabilir; her oyunda şart değildir. Bu tür bir esneklik eklediğinde kurala açıkça yazmalısın. Yerde olma koşulunu belirsiz biçimde silmekle ölçülü bir tolerans seçmek farklıdır. Tasarımın amacı ile teknik davranış birlikte anlatıldığında denemeyi daha anlamlı yaparsın.
Yere değince aşağı hızı sıfırlamak veya zemine uygun konumu ayarlamak gerekebilir. Sadece yere temas resmini değiştirmek, karakterin aşağı doğru hesaplanmasını durdurmayabilir. Bu nedenle zıplamanın bitişi de başlangıcı kadar önemlidir. Karakter zeminin içinde titriyorsa yerçekimi, temas ve konum düzeltme kurallarının nasıl sıralandığını araştır. Görüntüdeki küçük bir titreşim, hareket kurallarının aynı anda birbirine karşı çalıştığını gösterebilir.
Kâğıt üstünde iki zıplama eğrisi
Gerçek bir platformu tehlikeli biçimde aşmaya çalışmadan kâğıtta deney yap. Eşit zaman aralıkları seçip karakterin yüksekliğini işaretle. İlk denemede küçük, ikincide daha büyük başlangıç hızı kullan; aşağı yönlü etki aynı kalsın. Noktaları birleştirince yükseliş ve düşüşün farklı eğrilerini görürsün. Uzun aralıklar seçersen kısa hareketin ayrıntısını kaçırabilirsin; ölçeği hareketin süresine uygun belirlemek gerekir.
Kâğıt üzerindeki eğrilerden hangisi daha rahat görünüyorsa işaretle ve nedenini yaz. Gerçek oyunda küçük bir boşluğu aşmak için zıplama yeterli mi, bunu denemek gerekir. Tasarımcı tek bir sayıyı değiştirip aynı engeli yeniden deneyerek farkı ölçebilir; not almak önceki ayarı unutmamayı sağlar. Sence iyi bir zıplama oyuncuya daha çok kontrol mü vermeli, yoksa etkileyici bir yay çizmesi mi daha önemli?
İkinci karşılaştırmada başlangıç hızını aynı bırakıp sadece aşağı çekişi değiştir. Önceki deneyle farkını yaz. Aynı anda kaç değer değiştiğini açıkça belirtmek, grafiği yorumlamanı kolaylaştırır. Bir arkadaşın yalnızca grafiğe bakıp hangi eğrinin daha yüksek olduğunu söyleyebilir; neden daha yüksek olduğu için ayar bilgisine ihtiyaç duyar. Sonuç görüntüsü ile sonucu üreten koşulları birlikte vermek, iyi deney anlatımının parçasıdır.
Son olarak kâğıda aynı yükseklikte ama farklı uzaklıkta iki platform çiz. Seçtiğin hareket hangi platforma ulaşabilir? Sadece gözle güzel yay seçmek yeterli değildir; karakterin yatay ilerleme ve havada kalma süresi de gerekir. Zıplama tasarımının amacı, bir eğriyi süslü göstermekten daha somuttur. Oyuncu hedefi anlayıp hareketi öğrenebilmeli ve benzer koşullarda aynı beceriyi tekrar kullanabilmelidir.